Gebelik takibi (antenatal bakım), sağlıklı bir gebe ve fetüsün düzenli aralıklarla değerlendirilmesini, olası risklerin erkenden saptanmasını ve gerektiğinde müdahale edilmesini amaçlayan sistematik bir süreçtir. TUS sınavında kadın doğumun en sık çıkan başlıklarından biridir; çünkü hem temel fizyolojiyi hem de tarama algoritmalarını birlikte ölçer. Bu yazıda normal gebelik takibini, vizit zamanlamasını ve rutin tetkikleri klinik mantığıyla ele alıyoruz.
Tanım ve Temel Kavramlar
Gebelik yaşı, son adet tarihinin (SAT) ilk gününden itibaren hesaplanır ve hafta cinsinden ifade edilir. Beklenen doğum tarihi Naegele kuralı ile bulunur: SAT'ın ilk gününe 1 yıl eklenir, 3 ay çıkarılır ve 7 gün eklenir. Ortalama gebelik süresi 40 haftadır; 37-42 hafta arası term kabul edilir.
Gebelik üç trimestere ayrılır:
| Trimester | Hafta aralığı | Öne çıkan değerlendirme |
|---|---|---|
| Birinci | 0-13 hafta | Gebelik teşhisi, viabilite, tarama testleri |
| İkinci | 14-27 hafta | Anomali taraması, anatomik USG |
| Üçüncü | 28-40 hafta | Fetal gelişim, prezentasyon, doğum hazırlığı |
İlk trimesterde ultrasonografik baş-popo mesafesi (CRL) gebelik yaşını en doğru belirleyen parametredir ve SAT belirsizse doğum tarihi buna göre düzeltilir.
Klinik Yaklaşım: Vizit Zamanlaması
Komplikasyonsuz bir gebelikte klasik takip şeması şöyledir: 28. haftaya kadar 4 haftada bir, 28-36. hafta arası 2 haftada bir, 36. haftadan sonra haftada bir kontrol. İlk vizit ideal olarak ilk trimesterde, gebeliğin erken döneminde yapılır.
Her vizitte rutin olarak değerlendirilen parametreler şunlardır:
- Kan basıncı — preeklampsi taraması açısından kritik
- Ağırlık takibi ve kilo alımı
- İdrarda protein ve glukoz (dipstick)
- Fundus yüksekliği — 20. haftadan sonra santimetre cinsinden gebelik haftasına yaklaşık eşittir
- Fetal kalp atımı — yaklaşık 10-12. haftadan itibaren Doppler ile duyulur
- Fetal hareketler ve prezentasyon (üçüncü trimesterde)
Gebede toplam beklenen kilo alımı vücut kitle indeksine bağlıdır; normal kilolu bir kadında yaklaşık 11-16 kg uygundur.
Tanı ve Tarama Testleri
Antenatal bakımın belkemiği rutin laboratuvar ve tarama testleridir. İlk vizitte istenenler:
- Tam kan sayımı (anemi taraması)
- Kan grubu ve Rh tayini, indirekt Coombs testi
- Rubella ve hepatit B (HBsAg) serolojisi, HIV, sifiliz
- İdrar tahlili ve kültürü (asemptomatik bakteriüri taraması)
- Tiroid fonksiyonları (endikasyona göre)
Aneuploidi (kromozom anomalisi) taraması TUS'ta sık sorulur:
| Test | Zamanlama | İçerik |
|---|---|---|
| İkili test | 11-14 hafta | PAPP-A, serbest beta-hCG + NT (ense saydamlığı) |
| Üçlü test | 16-18 hafta | AFP, hCG, estriol |
| Dörtlü test | 16-18 hafta | Üçlü + inhibin A |
Down sendromunda (trizomi 21) ikinci trimester taramada AFP ve estriol düşük, hCG ve inhibin A yüksek bulunur. NIPT (anneden alınan kandaki serbest fetal DNA analizi) en yüksek duyarlılığa sahip tarama yöntemidir ancak tanısal değildir; kesin tanı için koryon villus örneklemesi veya amniyosentez gerekir.
Diğer önemli taramalar: 24-28. hafta arası 50 g glukoz yükleme ile gestasyonel diyabet taraması, 28. haftada Rh negatif gebeye anti-D immünglobulin uygulanması, 35-37. hafta arası grup B streptokok (GBS) kültürü.
Yaklaşım ve Önleyici Bakım
Koruyucu uygulamalar antenatal bakımın özüdür:
- Folik asit: nöral tüp defektini önlemek için gebelikten en az 1 ay önce başlanıp ilk trimester boyunca sürdürülür (günde 400-800 mcg; öyküde NTD varsa 4 mg).
- Demir desteği: anemi profilaksisi için ikinci trimesterden itibaren.
- Sigara, alkol ve teratojen ilaçlardan kaçınma konusunda danışmanlık.
- Aşılama: gebelikte inaktive aşılar (influenza, Tdap) güvenlidir; canlı aşılar (kızamıkçık, suçiçek) kontrendikedir.
Fetal iyilik halinin değerlendirilmesinde nonstres test (NST), biyofiziksel profil ve Doppler velosimetri yüksek riskli gebeliklerde kullanılır.
TUS'ta Yüksek Verim
- Naegele kuralı ile doğum tarihi hesaplama klasik bir soru kalıbıdır.
- İlk trimester CRL gebelik yaşını en doğru belirler; SAT belirsizse referans alınır.
- Down sendromu tarama paterni (AFP ve estriol düşük, hCG yüksek) sık sorulur.
- GDM taraması 24-28. hafta, GBS kültürü 35-37. hafta olarak hatırlanmalı.
- Anti-D immünglobulin endikasyonu (Rh negatif anne, 28. hafta ve doğum sonrası) yüksek olasılıklı soru başlığıdır.
- Folik asidin nöral tüp defektini konsepsiyon öncesi başlatılarak önlediği vurgulanır.
Özet
Normal gebelik takibi; düzenli vizitler, sistematik fizik muayene parametreleri ve trimester bazlı tarama testlerinden oluşan bütünleşik bir süreçtir. Vizit sıklığı, aneuploidi tarama paternleri, GDM ve GBS tarama zamanlamaları ile anti-D ve folik asit profilaksisi sınavda en çok karşınıza çıkacak ayrıntılardır. Bu konuyu fizyolojik mantığıyla kavradığınızda, hem antenatal bakım hem de gebelik komplikasyonları sorularını rahatlıkla çözebilirsiniz.
Konuyu pekiştirmek için ilgili soruları çözmeyi unutmayın — pratik yaptıkça tarama algoritmaları kalıcı hale gelir. Daha fazla çalışmak için soru bankamıza göz atabilirsiniz.