Giriş
Meme kanseri, genel cerrahi ve onkolojinin TUS'taki en yüksek verimli kesişim alanlarından biridir. Kadınlarda en sık görülen kanser olması, hem cerrahi yaklaşımının hem de moleküler sınıflamaya dayalı sistemik tedavisinin sürekli güncellenmesi, bu konuyu sınavın değişmez başlıklarından yapar. Tabloyu risk faktörlerinden moleküler alt gruplara, oradan cerrahi karara uzanan bütünsel bir mantıkla kavramak, dağınık ezber bilgileri tek bir çatı altında toplamanı sağlar. Bu yazıda konuyu tanıdan tedaviye, sınavda işine yarayacak ayrımlara odaklanarak ele alıyoruz.
Tanım ve Etyoloji
Meme kanseri, meme dokusunun epitel hücrelerinden (çoğunlukla duktus ve lobül epiteli) köken alan malign tümördür. En sık görülen lokalizasyon üst dış kadrandır, çünkü meme dokusunun büyük kısmı bu bölgede yoğunlaşır.
Risk faktörleri sınavda doğrudan sorulur ve temel ortak payda kümülatif östrojen maruziyetidir:
| Risk faktörü | Mekanizma / not |
|---|---|
| Kadın cinsiyet ve ileri yaş | En güçlü iki bağımsız faktör |
| Erken menarş, geç menopoz | Uzamış östrojen maruziyeti |
| Nulliparite, ilk doğumun geç olması | Koruyucu hamilelik etkisinin eksikliği |
| Ailede meme kanseri öyküsü | Birinci derece akraba riski artırır |
| BRCA1 / BRCA2 mutasyonu | Kalıtsal, yüksek risk; over kanseriyle birlikte |
| Hormon replasman tedavisi, obezite | Eksojen ve periferik östrojen |
BRCA1 ve BRCA2 mutasyonları herediter meme-over kanseri sendromunun temelidir; bu kadınlarda hastalık daha erken yaşta ortaya çıkar ve BRCA1 sıklıkla triple-negatif fenotiple ilişkilidir.
Histolojik olarak en sık tip invaziv duktal karsinomdur. İkinci sırada gelen invaziv lobüler karsinom ise sıklıkla multisentrik/bilateral olma eğilimindedir. Noninvaziv (in situ) lezyonlardan DCIS invaziv kansere ilerleme potansiyeli taşırken, LCIS daha çok her iki memede risk artışını gösteren bir belirteç olarak kabul edilir.
Klinik Bulgular
En sık başvuru şekli ağrısız, sert, hareketsiz (fikse) bir kitledir. Malignite lehine olan fizik muayene bulguları sınavda klasik soru kalıbıdır:
- Düzensiz sınırlı, sert kıvamlı, cilde veya göğüs duvarına fikse kitle
- Meme başında çekilme (retraksiyon) ve cilt çukurlaşması
- Portakal kabuğu görünümü (peau d'orange) — dermal lenfatik tutulumu gösterir, inflamatuvar meme kanserinin tipik bulgusudur
- Tek taraflı, kanlı veya seröz meme başı akıntısı
- Aksiller lenfadenopati
Meme başında kronik, egzamatöz, kabuklanan lezyon Paget hastalığını akla getirmeli ve altında genellikle bir kanser bulunduğu hatırlanmalıdır. Hızlı gelişen, sıcak, kızarık, ödemli meme tablosu ise mastitle karışan ancak prognozu kötü olan inflamatuvar meme kanserini düşündürmelidir.
Tanı
Tanıda klasik basamak üçlü tanı (triple assessment) yaklaşımıdır: klinik muayene, görüntüleme ve patolojik örnekleme birlikte değerlendirilir.
- Mamografi: Tarama ve tanının temelidir. Malignite lehine bulgular düzensiz sınırlı kitle ve pleomorfik mikrokalsifikasyonlardır. Tarama mamografisi 40 yaş üzerindeki kadınlarda yaygın olarak önerilir.
- Ultrasonografi: Genç ve yoğun memeli kadınlarda, kistik-solid ayrımında ve aksiller değerlendirmede mamografiyi tamamlar.
- MR: Yüksek riskli (örneğin BRCA taşıyıcısı) kadınlarda tarama ve hastalık yaygınlığını belirlemede kullanılır.
- Biyopsi: Kesin tanı dokuyla konur. Tercih edilen yöntem tru-cut (kor iğne) biyopsidir; histolojik tip, derece ve immünohistokimyasal belirteçleri verir.
Biyopsi örneğinde ER, PR, HER2 ve Ki-67 mutlaka çalışılır; çünkü bu belirteçler hem prognozu hem de tedaviyi belirleyen moleküler alt sınıflamanın temelini oluşturur:
| Alt grup | Belirteç profili | Tedavi yönü |
|---|---|---|
| Luminal A/B | ER/PR pozitif | Hormonal tedavi |
| HER2 pozitif | HER2 amplifiye | Anti-HER2 (trastuzumab) |
| Triple-negatif | ER/PR/HER2 negatif | Kemoterapi; kötü prognoz |
Tedavi ve Cerrahi Yaklaşım
Meme kanseri tedavisi multidisipliner ve evreye + moleküler alt gruba göre bireyselleştirilmiş bir yaklaşımdır. Lokal kontrol cerrahi ve radyoterapiyle, sistemik kontrol kemoterapi, hormonal tedavi ve hedefe yönelik ilaçlarla sağlanır.
Cerrahi seçenekler:
- Meme koruyucu cerrahi (lumpektomi) + radyoterapi: Erken evre ve uygun tümör/meme oranında, mastektomiyle benzer sağkalım sağlar. Meme koruyucu cerrahiden sonra radyoterapi standarttır.
- Modifiye radikal mastektomi: Memenin ve aksiller lenf nodlarının çıkarılması; daha ileri veya uygun olmayan tümörlerde tercih edilir.
Aksilla değerlendirmesi sınavda öne çıkar: Klinik olarak aksillası negatif hastada ilk basamak sentinel (bekçi) lenf nodu biyopsisidir. Bu yaklaşım, gereksiz aksiller diseksiyonun yol açtığı lenfödem gibi morbiditeyi azaltır; yalnızca sentinel nod tutulumu belirgin olduğunda tam aksiller diseksiyona geçilir.
Sistemik tedavi alt gruba göre şekillenir:
- ER/PR pozitif tümörlerde hormonal tedavi: premenopozal kadında tamoksifen, postmenopozal kadında aromataz inhibitörleri (anastrozol, letrozol).
- HER2 pozitif tümörlerde trastuzumab gibi anti-HER2 hedefli ajanlar.
- Triple-negatif tümörlerde temel sistemik tedavi kemoterapidir; hormonal ve anti-HER2 tedaviden yararlanmaz, bu nedenle prognozu daha kötüdür.
Lokal ileri veya inflamatuvar hastalıkta tümörü küçültüp opere edilebilir hale getirmek için neoadjuvan (cerrahi öncesi) kemoterapi uygulanır.
TUS'ta Yüksek Verim
- En sık histolojik tip invaziv duktal karsinom; lobüler tip bilateral/multisentrik eğilimli.
- En sık lokalizasyon üst dış kadran.
- BRCA1/2 herediter meme-over sendromu; BRCA1 sıklıkla triple-negatif.
- Mamografide malignite işareti: düzensiz kitle + pleomorfik mikrokalsifikasyon.
- Kesin tanı kor (tru-cut) iğne biyopsisi; biyopside ER/PR/HER2 mutlaka çalışılır.
- Peau d'orange = inflamatuvar meme kanseri; meme başında egzama = Paget.
- Klinik aksillası negatif hastada ilk basamak sentinel lenf nodu biyopsisi.
- Hormonal tedavi: premenopozal tamoksifen, postmenopozal aromataz inhibitörü — bu ayrım favori sorudur.
- Triple-negatif alt grupta tedavi kemoterapi, prognoz en kötü.
Özet
Meme kanseri, çoğunlukla duktus epitelinden köken alan ve risk faktörlerinin ortak paydası kümülatif östrojen maruziyeti olan malign bir tümördür. Tanı üçlü değerlendirme (klinik, görüntüleme, biyopsi) ile konur ve ER/PR/HER2 profili hem prognozu hem tedaviyi belirleyen moleküler alt grupları tanımlar. Tedavi evre ve alt gruba göre bireyselleştirilir; cerrahide meme koruyucu yaklaşım ve sentinel lenf nodu biyopsisi öne çıkarken sistemik tedavi hormonal, anti-HER2 ve kemoterapi seçenekleriyle alt gruba göre şekillenir.
TUS Dostu soru bankasında bu konudan yüzlerce soru çözebilirsin. Sorulara git