TUS Tıbbi Biyokimya Soruları ve Açıklamalı Çözümleri

Açıklamalı örnek Tıbbi Biyokimya soruları

Önce soruyu kendin çöz, sonra "Cevabı ve açıklamayı göster"e tıkla. Sorular ÖSYM formatında, 5 şıklı ve tek doğru cevaplıdır.

1. Soru 1Kolay

   Glukoz-6-fosfat dehidrojenaz (G6PD) eksikliği X-bağlı, dünyada en sık enzimopatidir. Bu enzim NORMAL koşullarda hangi metabolik yolun ilk reaksiyonunu katalize eder?

   • A)Glikolizin ilk adımı
   • B)Pentoz fosfat yolunun ilk adımı (NADPH üretir)
   • C)Üre siklusunun ilk adımı
   • D)TCA siklusunun ilk adımı
   • E)Yağ asidi β-oksidasyonu
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Pentoz fosfat yolunun ilk adımı (NADPH üretir)

   **G6PD** — **pentoz fosfat yolu (HMP shunt, hexose monofosfat shunt)** ilk ve hız-sınırlayan enzimi. Reaksiyon: glukoz-6-fosfat + NADP⁺ → 6-fosfoglukonolakton + **NADPH** + H⁺. Pentoz fosfat yolunun 2 fonksiyonu: (1) **NADPH üretimi** — yağ asidi ve kolesterol sentezi için (anabolik), oksidatif strese karşı **glutatyon redüktazın substratı** (eritrosit ve fagositler için kritik); (2) **Riboz-5-fosfat üretimi** — nükleotit sentezi için. **G6PD eksikliği klinik**: (a) Eritrosit NADPH üretemez → glutatyon redükte edilmez → oksidatif strese karşı korunamaz → **hemoliz**. Tetikleyiciler: enfeksiyonlar (en sık), bakla (favism — Akdeniz, Orta Doğu), antimalaryal (primakin, klorokin), sülfonamidler (TMP-SMX), nitrofurantoin, dapson, naftalin, methylene blue. (b) Akut intravasküler hemoliz — 24-72 saat içinde, hemoglobinüri (kola renkli idrar), sırt ağrısı, sarılık, splenomegali. Periferik yaymada **Heinz body** (denatüre Hgb) + **bite cell** (dalak Heinz body'leri ısırır). (c) Tanı: G6PD aktivitesi (akut hemoliz sırasında yanıltıcı normal — yeni eritrositlerin G6PD'si daha yüksek; 2-3 ay sonra tekrar bak). (d) **NADPH oksidaz eksikliği** ayrı hastalık — Kronik granülomatöz hastalık (CGD), fagositlerde respiratuvar burst yok, kataloz-pozitif organizma enfeksiyonu (S. aureus, Aspergillus). Test: nitroblue tetrazolium (NBT) negatif, dihidrorodamin akış sitometri pozitif. Tedavi: profilaksi (TMP-SMX + itrakonazol + IFN-γ).

2. Soru 2Kolay

   Sitrik asit döngüsünde (Krebs döngüsü) izositratı alfa-ketoglutarata çeviren, NAD-bağımlı ve döngünün hız kısıtlayıcı basamağını oluşturan enzim aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Sitrat sentaz
   • B)İzositrat dehidrogenaz
   • C)Süksinat dehidrogenaz
   • D)Malat dehidrogenaz
   • E)Fumaraz
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) İzositrat dehidrogenaz

   Sitrik asit döngüsünün hız kısıtlayıcı enzimi izositrat dehidrogenazdır; izositratı oksidatif dekarboksilasyonla alfa-ketoglutarata çevirirken bir CO2 ve bir NADH üretir. Allosterik olarak ADP ve Ca ile aktive olur (enerji ihtiyacı işareti), ATP ve NADH ile inhibe edilir. Sitrat sentaz döngünün ilk basamağını (asetil-KoA + oksaloasetat -> sitrat) katalizler; alfa-ketoglutarat dehidrogenaz ikinci NADH üreten dekarboksilasyonu yapar; süksinat dehidrogenaz FADH2 üretir ve aynı zamanda elektron taşıma zincirinin kompleks II'sidir; malat dehidrogenaz malatı oksaloasetata çevirir. Ref: Lehninger, sitrik asit döngüsü düzenlenmesi.

3. Soru 3Kolay

   Tirozin → DOPA → Dopamin → Norepinefrin → Epinefrin yolağında, dopamini norepinefrine çeviren ve KOFAKTÖR olarak bakır (Cu²⁺) ve askorbat (vitamin C) gerektiren enzim aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Tirozin hidroksilaz
   • B)DOPA dekarboksilaz
   • C)Dopamin β-hidroksilaz
   • D)PNMT (fenil-etanolamin N-metiltransferaz)
   • E)Monoamin oksidaz
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: C) Dopamin β-hidroksilaz

   Dopamin β-hidroksilaz, kromaffin hücre granüllerinde yer alan, Cu²⁺ ve askorbatı kofaktör olarak kullanan enzimdir; dopamini norepinefrine çevirir. Tirozin hidroksilaz BH4 (tetrahidrobiyopterin) gerektirir ve hız-sınırlayıcı enzimdir. DOPA dekarboksilaz B6 (PLP) bağımlıdır. Fenil-etanolamin N-metiltransferaz (PNMT) norepinefrini epinefrine metile eder ve SAM kullanır; kortizolle indüklenir (Harper Biochemistry).

4. Soru 4Kolay

   Steroid hormonların, safra asitlerinin ve D vitamininin ortak öncül molekülü aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Skualen
   • B)Kolesterol
   • C)Asetil-KoA
   • D)Sfingozin
   • E)Araşidonik asit
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Kolesterol

   Kolesterol, tüm steroid hormonların (kortizol, aldosteron, testosteron, östrojen), safra asitlerinin ve deride 7-dehidrokolesterol üzerinden D vitamininin ortak öncülüdür. Steroidogenezin hız kısıtlayıcı basamağı kolesterolün mitokondriye StAR proteiniyle taşınması ve yan zincir kesme enzimi (CYP11A1/desmolaz) ile pregnenolona dönüşmesidir. Skualen kolesterol sentezinde ara üründür, asetil-KoA en uzak öncüldür ama doğrudan ortak öncül kolesteroldür. Ref: Lehninger, steroid biyosentezi.

5. Soru 5Orta

   Üre döngüsünde ilk basamağı (karbamoil fosfat sentezi) katalizleyen mitokondriyal enzim olan karbamoil fosfat sentetaz-1 (CPS-1) için zorunlu allosterik aktivatör aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Aspartat
   • B)N-asetilglutamat
   • C)Ornitin
   • D)Sitrülin
   • E)Karbamoil fosfat
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) N-asetilglutamat

   CPS-1 mitokondri matriksinde amonyak, CO2 ve 2 ATP'den karbamoil fosfat üretir ve zorunlu allosterik aktivatörü N-asetilglutamattır (NAG). NAG, arginin tarafından uyarılan N-asetilglutamat sentaz ile yapılır; bu nedenle bol protein alımı üre döngüsünü hızlandırır. CPS-2 ise sitozolde pirimidin sentezinde glutamin kullanır ve NAG gerektirmez. Aspartat ikinci azot kaynağıdır ama aktivatör değildir. Ref: Harper, azot metabolizması.

6. Soru 6Orta

   Vitamin A (retinol) eksikliği klinik bulgu ve aşırı dozda toksik etki için doğru ifade hangisidir?

   • A)Eksiklikte hiperkalsemi; aşırı dozda böbrek taşı gelişir
   • B)Eksiklikte gece körlüğü; aşırı dozda teratojenik etki görülür
   • C)Eksiklikte kseroftalmi olur; yüksek dozda toksisite yapmaz
   • D)Etkisi kemikle sınırlıdır; göz bulgusu ve toksisite yoktur
   • E)Eksiklikte kanama bozukluğu; fazlası pıhtılaşmayı bozar
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Eksiklikte gece körlüğü; aşırı dozda teratojenik etki görülür

   Vitamin A formları: retinol (alkol), retinal (aldehit, görme), retinoik asit (gen ekspresyonu), provitamin (β-karoten - bitkisel). Görmede: rodopsin (retinal + opsin) - karanlık görme. Eksiklik: gece körlüğü (en erken), kuru göz (kserose), Bitot lekeleri, korneal ülser, körlük, hiperkeratozis, immün baskılanma (çocuk ölümü riski artar). Aşırı doz/toksisite: akut - bulantı, baş ağrısı, görme bulanıklığı, intrakraniyal basınç artışı (psödotümör serebri); kronik - alopesi, kuru deri, hepatotoksisite, kemik ağrısı; GEBELİKTE: TERATOJENİK (mikrosefali, kraniyofasiyal malformasyon, KKH) - isotretinoin (akne tedavisi) kullanımında dikkat.

7. Soru 7Orta

   Kalp kası ve karaciğerde sitoplazmada glikoliz sırasında oluşan NADH'ın elektronlarını mitokondri içine taşıyarak elektron transport zincirine girişini sağlayan mekik sistemi aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Gliserol-3-fosfat mekik sistemi
   • B)Sodyuma bağımlı sekonder aktif transport
   • C)Malat-aspartat mekik sistemi
   • D)Aktif transport
   • E)Kolaylaştırılmış difüzyon
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: C) Malat-aspartat mekik sistemi

   NADH iç mitokondri membranını geçemez. Sitoplazmik NADH'tan üretilen elektronlar mitokondriye iki ayrı 'mekik' (shuttle) ile aktarılır: (1) MALAT-ASPARTAT MEKİĞİ — kalp, karaciğer ve böbrekte baskın; sitoplazmik NADH oksaloasetatı malata indirger, malat mitokondriye girer ve mitokondri içinde tekrar oksaloasetata oksitlenirken matriks içinde NADH oluşturur (Kompleks I yolağa girer). 2.5 ATP üretilir. (2) GLİSEROL-3-FOSFAT MEKİĞİ — iskelet kası ve beyinde baskın; FADH2 üretir (Kompleks II), 1.5 ATP. Bu nedenle kalp ve karaciğer için cevap MALAT-ASPARTAT mekiğidir.

8. Soru 8Orta

   Bir hücre membranı reseptörüne bağlanan hormonun, G proteini aracılığıyla adenilil siklazı aktive ederek hücre içi cAMP düzeyini artırması ve böylece protein kinaz A'yı (PKA) aktive etmesi beklenir. Aşağıdaki hormonlardan hangisi bu cAMP-PKA ikincil haberci yolunu kullanır?

   • A)İnsülin
   • B)Glukagon
   • C)Tiroksin (T4)
   • D)Kortizol
   • E)Östradiol
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Glukagon

   Glukagon, hücre membranındaki Gs proteinine bağlı reseptör üzerinden adenilil siklazı aktive eder, cAMP artar ve protein kinaz A aktive olur; PKA karaciğerde glikojen fosforilazı aktive (glikojenoliz) ve glikojen sentazı inhibe eder. ACTH, TSH, FSH, LH, PTH ve epinefrin (beta reseptör) de cAMP yolunu kullanır. İnsülin reseptörü ise intrinsik tirozin kinaz aktivitesine sahiptir (IRS-PI3K-Akt yolu), cAMP kullanmaz. Tiroid ve steroid hormonları lipofiliktir ve intraselüler nükleer reseptörlere bağlanarak transkripsiyonu düzenler. Oksitosin ve anjiyotensin II daha çok Gq-fosfolipaz C-IP3/DAG yolunu kullanır. Ref: Harper, hormon sinyal iletimi.

9. Soru 9Orta

   Galaktozemi hastalığında en sık etkilenen enzim ve klinik bulgular aşağıdakilerden hangisinde DOĞRU verilmiştir?

   • A)Galaktokinaz — sadece izole katarakt (en sık formdur)
   • B)GALT (galaktoz-1-fosfat uridiltransferaz) — kusma, sarılık, hepatomegali, katarakt, sepsis riski
   • C)GALE (UDP-galaktoz-4-epimeraz) — en sık ve şiddetli
   • D)Aldoz redüktaz — diabetes ile ilişkili
   • E)Pirüvat dehidrogenaz — laktik asidoz
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) GALT (galaktoz-1-fosfat uridiltransferaz) — kusma, sarılık, hepatomegali, katarakt, sepsis riski

   GALAKTOZ METABOLİZMASI — Leloir yolu: (1) GALAKTOKİNAZ — galaktoz → galaktoz-1-fosfat. (2) GALAKTOZ-1-FOSFAT URİDİLTRANSFERAZ (GALT) — Gal-1-P + UDP-glukoz → UDP-galaktoz + glukoz-1-P. (3) UDP-GALAKTOZ-4-EPİMERAZ (GALE) — UDP-galaktoz ↔ UDP-glukoz. KLASİK GALAKTOZEMİ — GALT (Gal-1-P uridil transferaz) eksikliği; otozomal resesif. GALT BÖLGESEL EN SIK formdur. KLİNİK: yenidoğan başlangıçlı (anne sütü/laktoz alımıyla); BESLENMEDEN SONRA KUSMA, SARILIK (KONJUGE bilirubin ↑), HEPATOMEGALİ + KARACIĞER YETMEZLİĞİ, KATARAKT (galaktitol — galaktoz aldoz redüktaz ile mercekte birikir), MENTAL RETARDASYON (geç tanıda), E. COLI SEPSİS RİSKİ ↑ (lökosit fonksiyonu bozuk), ÖTÜCÜ MİDE (hipoglisemi). YENIDOĞAN TARAMA — Türkiye dahil çoğu ülkede topuk kanı. TANI: GALT enzim aktivitesi (RBC), idrar redükleyici şeker (Benedict pozitif glukoz dışı), DNA. TEDAVİ: ÖMÜR BOYU LAKTOZ + GALAKTOZ KISIT (anne sütü dahi YASAK!) — soya bazlı formula. UZUN VADELİ KOMP: prematür ovaryel yetmezlik, gelişme geriliği, dispraksi konuşma. GALAKTOKİNAZ EKSIKLIĞI — daha hafif, sadece KATARAKT (ana bulgular). DİĞER GENETİK ANEMİLER kıyas: hereditary fruktoz intoleransı (aldolase B), fruktozemi (fruktokinaz — benign), homositinüri (sistatinatonin sentaz, B6).

10. Soru 10Orta

    Açlık + egzersiz sırasında kasta protein yıkımı sonucu **alanin** salınır ve karaciğere taşınır. Karaciğerde alanin glukoneogenez için kullanılır. Bu döngünün adı nedir?

    • A)Cori siklusu
    • B)Alanin (Cahill) siklusu
    • C)Üre siklusu
    • D)Krebs siklusu
    • E)Glukoz-yağ asidi siklusu
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) Alanin (Cahill) siklusu

    **Alanin (Cahill) siklusu** — interorgan amino asit + glukoz transferi: (1) Kasta protein yıkımı → amino asit havuzu; (2) Amino grupları **alanin**'e transfer edilir (transaminaz reaksiyonu — alanin aminotransferaz, ALT) — pirüvat + glutamat → alanin + α-ketoglutarat; (3) **Alanin** kana, karaciğere taşınır (kas-karaciğer arasında nitrogen taşıyıcı; amonyum (NH₃) yerine non-toksik form); (4) Karaciğerde tersine alanin → pirüvat (ALT); pirüvat **glukoneogenezle glukoza** dönüşür → kasa geri döner; **NH₃** ise **üre döngüsünde** üreye → atılır. **Cori siklusu** — analog ama **laktat** taşıyıcı (laktat bağımsız reaksiyon, anaerobik kas glikolizinden); kasta laktat → karaciğer → glukoneogenez → glukoz → kas (4 ATP/glukoz net karaciğer harcar, 2 ATP kas üretir). **Klinik**: (a) **Üre döngüsü defekti** — alanin/glutamin birikimi (NH₃ taşıma alternatif), hiperammonemi; (b) **Açlıkta protein yıkımı** — uzun süreli açlık (>3 gün) kas kütlesi kaybı; protein-saving 'ketoz' devreye girer (beyin keton kullanır → glukoz ihtiyacı azalır → protein yıkımı yavaşlar); (c) **Diabetes mellitus tip 1** — insülin yokluğunda kas protein yıkımı + glukoneogenez + lipoliz aşırı; **kas erimesi** uzun vadede; (d) **Sirotik hasta** — karaciğerde alanin'i glukoneogenezle metabolize edemez + üre yapamaz → hiperammonemi + hepatik ensefalopati; tedavi laktuloz (NH₃ → NH₄⁺, atılır), rifaximin (intestinal NH₃ üreten bakteri azaltır), düşük protein diyet (sınırlı yarar).

11. Soru 11Orta

    Lipoprotein lipaz (LPL) enzimini damar endotelyal yüzeyine tutturan ve enzim aktivitesi için yapısal olarak gerekli olan glikozaminoglikan hangisidir?

    • A)Hyaluronik asit
    • B)Keratan sülfat
    • C)Kondroitin sülfat
    • D)Heparin
    • E)Heparan sülfat
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: E) Heparan sülfat

    Glikozaminoglikanlar (GAG) bağ doku matriksinin temel bileşenleridir. Tipler ve fonksiyonları: (1) HYALURONİK asit — eklem sıvısı, vitröz humör, göbek bağı; viskoelastiklik. (2) KONDROİTİN sülfat — kıkırdak, kemik, korne; en bol GAG. (3) DERMATAN sülfat — deri, damar duvarı. (4) KERATAN sülfat — kornea, kıkırdak. (5) HEPARİN — mast hücre granüllerinde; antikoagülan (intrinsik antitrombin aktivasyonu). (6) HEPARAN SÜLFAT — hücre yüzeyinde proteoglikan olarak (sindekan, glipikan); Lipoprotein lipazı (LPL) damar endotel yüzeyine bağlar (anchoring); ayrıca AT-III etkileşimi, FGF ko-reseptörü olarak işlev görür. LPL fonksiyonel plazma enzimidir; periferik dokularda (özellikle yağ doku, kalp, iskelet kası) sentezlenir, kapiller endotel üzerinde heparan sülfat proteoglikanlara tutunur ve şilomikronlar/VLDL trigliseridlerini hidroliz eder. ApoC-II LPL'nin protein aktivatörüdür (LPL eksikliği veya ApoC-II eksikliği aile hipertrigliseridemisine yol açar).

12. Soru 12Orta

    Vitamin B12 (kobalamin) iki ana koenzim formuyla görev yapar. Methylmalonyl-CoA mutaz reaksiyonunda hangi B12 formu görevlidir?

    • A)Hidroksikobalamin
    • B)Metilkobalamin
    • C)Adenozilkobalamin
    • D)Siyanokobalamin
    • E)Sülfokobalamin
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: C) Adenozilkobalamin

    VİTAMİN B12 (KOBALAMİN) — su çözünür, kobalt içerir, sadece HAYVANSAL gıdalarda (et, balık, yumurta, süt) bulunur. EMİLİM yolu: 1) Mide R-bind (haptocorrin) bağlanır (asit korunma). 2) Pankreatik proteazlar R-bind'i ayırır. 3) İNTRİNSİK FAKTÖR (parietal hücrede üretilir) B12'yi bağlar. 4) Terminal İLEUM'da B12-IF kompleksi reseptör (cubilin) ile alınır. 5) Plazmada transkobalamin II ile transport. 2 KOENZİM FORMU: 1) METİLKOBALAMİN — METHIONINE SİNTAZ koenzimi (sitozol). Homosistein + N5-metil THF → metiyonin + THF. Folat ve B12 birlikte gerekir. Eksiklikte HOMOSİSTEİNEMİ (vasküler hastalık riski), megaloblastik anemi (folat tuzaklanır). 2) ADENOZİLKOBALAMİN — METHYLMALONYL-CoA MUTAZ koenzimi (MIT). Methylmalonyl-CoA → süksinil-CoA. Eksiklikte METHYLMALONIK ASIDEMI (özgün gösterge, hem serum hem idrar). KLİNİK B12 EKSİKLİĞİ: makrositik megaloblastik anemi (hipersegmente nötrofil patognomonik, MCV>100), GLOSSITLER, NÖROLOJİK (subakut kombine dejenerasyon — posterior+lateral kolon, propriyosepsiyon kaybı, ataksi, paralizi; periferal nöropati; demans). FOLAT EKSİKLİĞİ farkı — nörolojik bulgu YOK, MMA NORMAL, sadece homosistein↑. SEBEPLER: pernisiyöz anemi (anti-IF + anti-parietal Ab, otoimmün), vegan diyet, atrofik gastrit, gastrektomi, Crohn (terminal ileum), bakteri overgrowth, balık tenia (Diphyllobothrium), uzun PPI/H2-bloker, metformin. Tedavi: 1000 µg IM B12 (parenteral, GIS emilim atlanır) ilk haftalık sonra aylık ömür boyu. Ya da yüksek doz oral (1000-2000 µg/gün — pasif emilim) (Lehninger, Harrison Hema).

13. Soru 13Zor

    Bir araştırmacı, belirli bir mRNA'ya tamamlayıcı kısa bir çift sarmallı RNA hücreye verdiğinde hedef genin ifadesinin baskılandığını gözlemlemektedir. Bu RNA interferans (RNAi) mekanizmasında küçük RNA'nın yönlendirdiği ve mRNA'yı hedefleyen protein kompleksi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Spliceosome (snRNP kompleksi)
    • B)RISC (RNA-induced silencing complex)
    • C)Ribozom (60S/40S)
    • D)RNA polimeraz II
    • E)DNA helikaz kompleksi
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) RISC (RNA-induced silencing complex)

    RNA interferansta (RNAi), çift sarmallı RNA Dicer enzimiyle kısa parçalara (siRNA, ~21-23 nükleotid) işlenir; bu küçük RNA, RISC (RNA-induced silencing complex) kompleksine yüklenir ve içindeki Argonaut proteini sayesinde tamamlayıcı mRNA'yı tanır. siRNA mRNA ile tam tamamlayıcı ise mRNA KESİLİR (yıkım); miRNA kısmi tamamlayıcı ise translasyon BASKILANIR. RISC bu post-transkripsiyonel gen susturmasının merkezidir; deneysel gen susturma (knockdown) ve terapötik (siRNA ilaçlar) uygulamalarında kullanılır. Spliceosome intron çıkarır; ribozom translasyon yapar; RNA polimeraz transkripsiyon yapar; helikaz DNA açar. Bunların hiçbiri RNAi aracılı susturmayı yürütmez. Ref: Lehninger, RNA interferans ve gen susturma.

14. Soru 14Zor

    Folik asit metabolizmasında MTHFR (metilen-THF redüktaz) hangi reaksiyonu katalize eder?

    • A)Pürin halkası sentezinde formil grubu aktarımı
    • B)5,10-metilen-THF → 5-metil-THF indirgenmesi
    • C)dUMP → dTMP dönüşümü ile pirimidin sentezi
    • D)Tiaminin aktif form tiamin pirofosfata çevrilmesi
    • E)Triptofandan niasin (NAD) sentezi basamağı
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) 5,10-metilen-THF → 5-metil-THF indirgenmesi

    MTHFR enzimi: 5,10-metilen-THF → 5-METİL-THF dönüşümünü katalize eder. 5-metil-THF metionin sentaz (B12-bağımlı) ile homosistein → metionin (metil grubunu B12'ye verir, sonra DNA/protein metilasyonu). MTHFR mutasyonu (C677T en sık) → enzim aktivitesi azalır → hiperhomosisteinemi (kardiyovasküler hastalık riski + venöz tromboz + nöral tüp defekti riski). Folik asit suplemantasyonu (5-metil-THF olarak veya yüksek doz folik asit) düzeltir. Gebelikte folik asit profilaksi (400-800 µg/gün) NTD önler.

15. Soru 15Zor

    Hem sentezinin hız kısıtlayıcı enzimi ALA SENTAZ kofaktörü olarak aşağıdakilerden hangisini kullanır?

    • A)Tetrahidrobiyopterin (BH4)
    • B)Piridoksal fosfat (PLP, B6)
    • C)Tetrahidrofolat (THF)
    • D)Kobalamin (B12)
    • E)Niasin (NAD+)
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) Piridoksal fosfat (PLP, B6)

    HEM SENTEZİ — mitokondri + sitoplazma hibrid yolak; karaciğer + kemik iliği eritroid hücreleri ana yer. BASAMAK 1 (mitokondri): ALA SENTAZ — glisin + süksinil-KoA → δ-aminolevulinik asit (ALA). KOENZIM: PİRİDOKSAL FOSFAT (PLP, vit B6 türevi). HIZ KISITLAYICI ENZIM. Düzenleyiciler: hem (negatif feedback), kurşun (inhibe — ALA dehidrataz da inhibe; kurşun zehirlenmesi), barbitürat/alkol/sülfanamid/östrojen (CYP indüktörleri — heme tüketimi → ALA sentaz uyarılır → porfiri akut atak). BASAMAK 2 (sitoplazma): ALA DEHİDRATAZ (porfobilinojen sentaz) — 2 ALA → porfobilinojen. KURŞUN VE B6 EKSIKLIĞINDE inhibe (sideroblastik anemi). BASAMAK 3-6 (sitoplazma): PBG → uroporfirinojen → koproporfirinojen. BASAMAK 7-8 (mitokondri): koproporfirinojen → protoporfirinojen → PROTOPORFİRİN IX. BASAMAK 9 (mitokondri): FERROCHELATAZ — protoporfirin IX + Fe2+ → HEM. KURŞUN İNHİBE EDER (ferrochelatase + ALA dehidrataz). PORFİRİLER — basamak defektine göre çeşitlenir. AKUT İNTERMİTTENT PORFİRİ (AIP) — PBG deaminaz eksikliği; akut karın + nöropsikiyatrik semptom + idrar PBG + ALA ↑↑; tedavi: karbohidrat + hemin (heme arginat IV — feedback ile ALA sentazı baskılar). PORFİRİA KUTANEA TARDA (PCT) — uroporfirinojen dekarboksilaz eksikliği; deri kabarcıkları + güneş hassasiyeti + hepatit C ile ilişkili. KURŞUN ZEHİRLENMESİ — anemi (mikrositik), karın ağrısı, periferik nöropati, nefrotoksisite; bazofil noktalanmış eritrosit (RBC); idrar koproporfirin + serum ALA ↑.