TUS Tıbbi Farmakoloji Soruları ve Açıklamalı Çözümleri

Açıklamalı örnek Tıbbi Farmakoloji soruları

Önce soruyu kendin çöz, sonra "Cevabı ve açıklamayı göster"e tıkla. Sorular ÖSYM formatında, 5 şıklı ve tek doğru cevaplıdır.

1. Soru 1Kolay

   Hiperprolaktinemi ve Parkinson hastalığı tedavisinde kullanılan ergot türevi dopamin agonisti aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Pramipeksol
   • B)Bromokriptin
   • C)Selegilin
   • D)Entakapon
   • E)Levodopa
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Bromokriptin

   Bromokriptin (ve daha potent kabergolin) ergot türevi D2 reseptör agonistleridir. Hiperprolaktinemiye bağlı amenore-galaktore, prolaktinoma ve Parkinson hastalığında kullanılır; kabergolinin yarı ömrü daha uzundur (haftada 1-2 doz). Yüksek dozda kapak fibrozu (5-HT2B agonizmi - serotoninerjik), retroperitoneal/plevral fibroz riski mevcut (Goodman & Gilman 13. ed.). Pramipeksol ve ropinirol ergot olmayan dopamin agonistleridir; selegilin MAO-B inhibitörü, entakapon COMT inhibitörü, levodopa dopamin öncüsü.

2. Soru 2Kolay

   Aşağıdaki diüretiklerden hangisi distal kıvrımlı tübülde Na-Cl kotransportırını (NCC) inhibe ederek hipertansiyon tedavisinde 1. basamak olarak kullanılır?

   • A)Furosemid
   • B)Hidroklortiazid (HCT)
   • C)Spironolakton
   • D)Asetazolamid
   • E)Mannitol
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Hidroklortiazid (HCT)

   DİÜRETİKLERİN ETKİ YERLERİ: 1) KARBONİK ANHİDRAZ İNH (asetazolamid) — proksimal tübül, HCO3-/Na reabsorpsiyon ↓, metabolik asidoz, glokom + dağ hastalığı. 2) ANSA DİÜRETİKLERİ (FUROSEMID, torasemid, bumetanid) — Henle çıkan kalın kolu Na-K-2Cl (NKCC2) inhib, en güçlü diüretik, KKY akut konjesyon, akciğer ödem, asit. Yan etki: hipokalemi, hiponatremi, hipokalsemi, hipomagnezemi, metabolik alkaloz, hiperürisemi (gut), ototoksisite (etakrinik asit > furosemid, IV hızlı). 3) TİAZİD/TİAZİD-BENZERİ (HİDROKLORTİAZİD-HCT, KLORTALİDON, indapamid) — DİSTAL KIVRIMLI TÜBÜL Na-Cl kotransportır (NCC) inhibe → orta diürez. HT 1. BASAMAK (JNC8/ESC), kronik. Klortalidon HCT'den daha potent ve uzun etkili — güncel kılavuzlarda tercih ediliyor (SPRINT). Yan etki: hipokalemi, hiponatremi, hiperkalsemi (kalsiyum reabsorpsiyon ↑ — osteoporoza iyi), hiperürisemi, hiperglisemi, hiperlipidemi, sülfa alerji çapraz. KE: gut. 4) K-TUTUCU: SPİRONOLAKTON (aldosteron antagonist — HFrEF, primer hiperaldosteronizm, asit, dirençli HT, jinekomasti yan etki), EPLERENON (jinekomasti yok), AMİLORİD/TRİAMTERİN (ENaC blok). 5) OSMOTIK: MANNİTOL — beyin ödem, ICP↓, akut glokom. 6) ADH ANTAG (vaptanlar): tolvaptan — SIADH hiponatremi. Goodman&Gilman.

3. Soru 3Kolay

   Aşağıdaki opioid antagonistlerinden hangisi opioid AŞIRI DOZ tedavisinde kısa etkili olarak IV/IM/intranazal kullanılır ve 1-2 dakika içinde solunum depresyonunu geri çevirir?

   • A)Naltrekson
   • B)Nalokson
   • C)Metadon
   • D)Buprenorfin
   • E)Tramadol
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Nalokson

   NALOKSON saf opioid reseptör (μ, κ, δ) ANTAGONİSTİDİR; etki başlangıcı IV 1-2 dk, IM/intranazal 2-5 dk; etki süresi 30-90 dk (KISA — uzun etkili opioidlerde tekrar doz veya infüzyon gerekebilir). Akut opioid aşırı doz triadı (solunum depresyonu, miyozis, koma) varlığında naloksona hızla yanıt verir; özellikle topluma rahat erişim için intranazal NARCAN spreyleri yaygınlaşmıştır. Opioid bağımlısında akut yoksunluk semptomları (hipertansiyon, taşikardi, terleme, agitasyon) tetikler — başlangıç doz titre edilmeli. NALTREKSON oral, uzun etkili antagonist (alkol/opioid bağımlılık tedavisi); METADON tam μ agonisti (bağımlılık idame); BUPRENORFİN parsiyel μ agonisti + κ antagonisti (bağımlılık tedavisi, ceiling effect → daha güvenli); TRAMADOL zayıf μ + serotonin/noradrenalin reuptake inh.

4. Soru 4Kolay

   Aşağıdaki antibiyotiklerden hangisi ANAEROB bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde ETKİLİ DEĞİLDİR?

   • A)Klindamisin
   • B)Kloramfenikol
   • C)Metronidazol
   • D)Amoksisilin
   • E)Aztreonam
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: E) Aztreonam

   Anaerob bakteri enfeksiyonlarında etkin antibiyotikler: METRONİDAZOL (Bacteroides, Clostridium, Fusobacterium, anaerob koklar — altın standart); KLİNDAMİSİN (Bacteroides, anaerob koklar — özellikle ağız florası); KLORAMFENİKOL (geniş spektrum, anaeroblar dahil); β-LAKTAM/β-laktamaz inhibitör kombinasyonları (amoksisilin-klavulanat, piperasilin-tazobaktam — Bacteroides etkin); KARBAPENEMLER (imipenem, meropenem); SEFOKSİTİN, SEFOTETAN (2. kuşak sefamisinler); MOKSİFLOKSASİN. AZTREONAM (monobaktam) ise SADECE GRAM-NEGATİF AEROB basillere etkilidir; anaeroblar üzerinde etkisi YOKTUR (gram-pozitif ve anaeroblar etki spektrumu dışındadır). Bu nedenle aztreonam anaeroblara etkisiz tek seçenektir.

5. Soru 5Orta

   Hipertiroidi tanılı 45 yaşında kadında tiroid fırtınası (yüksek ateş, taşikardi 135/dk, terleme, irritabilite, diffüz tiroid büyümesi). Bu olgunun tedavisinde KULLANIM uygun OLMAYAN ilaç aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Diltiazem
   • B)Fenobarbital
   • C)Propranolol
   • D)Aspirin
   • E)Metimazol
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: D) Aspirin

   Tiroid fırtınası tedavisi: (1) tionamidler (PROPİLTİOÜRASİL veya METİMAZOL) — tiroid hormon sentezini bloke eder; PTU ek olarak periferde T4→T3 dönüşümünü inhibe eder, tiroid fırtınasında tercih edilebilir; (2) PROPRANOLOL veya esmolol — adrenerjik semptomları kontrol eder + T4→T3 dönüşümünü hafif inhibe eder; (3) iyot (Lugol, KI) — Wolff-Chaikoff etkisi ile tiroid hormon salınımını baskılar (tionamidden 1 saat sonra başlanır); (4) glukokortikoid (hidrokortizon, deksametazon) — T4→T3 dönüşümünü inhibe + olası eşlik eden adrenal yetmezliği tedavi; (5) destekleyici (sıvı, antipiretik). Antipiretik olarak PARASETAMOL kullanılır — ASPİRİN KONTRENDİKEDİR çünkü tiroksinin proteinden ayrılmasına yol açar (TBG'den ayırma) ve serum serbest hormon düzeyini ARTIRIR, fırtınayı KÖTÜLEŞTİRİR. Diltiazem β-bloker kontrendike olduğunda kalp hızı kontrolü için alternatif. Fenobarbital tiroid hormon klirensini hızlandırarak indirek olarak yardımcı olabilir.

6. Soru 6Orta

   Bulantı-kusma tedavisinde kullanılan, kemoterapiye bağlı kusmada özellikle etkili olan ve santral sinir sistemi ile bağırsaktaki 5-HT3 (serotonin) reseptörlerini bloke ederek etki gösteren antiemetik aşağıdakilerden hangisidir?

   • A)Ondansetron
   • B)Metoklopramid
   • C)Skopolamin
   • D)Difenhidramin
   • E)Aprepitant
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: A) Ondansetron

   Ondansetron bir 5-HT3 reseptör antagonistidir; kemoterapi ve radyoterapinin bağırsak enterokromaffin hücrelerinden saldırdığı serotonin, vagal afferentler ve area postremadaki 5-HT3 reseptörlerini uyararak kusmayı tetikler. Ondansetron bu reseptörleri hem periferde hem santralde bloke ederek kemoterapiye bağlı bulantı-kusmayı güçlü biçimde önler. Başlıca yan etkileri baş ağrısı, kabızlık ve doza bağlı QT uzamasıdır. Metoklopramid başlıca dopamin D2 antagonistidir. Skopolamin antimuskariniktir, taşıt tutmasında kullanılır. Difenhidramin H1 antagonistidir. Aprepitant NK1 reseptör antagonistidir. Bu nedenle doğru yanit ondansetrondur. Katzung ondansetronu kemoterapiye bağlı kusmada 5-HT3 reseptör blokajıyla etkili antiemetik olarak tanımlar.

7. Soru 7Orta

   Aşağıdaki antihelmintik ilaçlardan hangisi MİKROTÜBÜL SENTEZİNİ (β-tubulin polimerizasyon) İNHİBE ederek etkisini gösterir?

   • A)Mebendazol (β-tubulin polimerizasyon inhibitörü)
   • B)Niklozamid (mitokondriyal uncoupler)
   • C)Pirantel pamoat (depolarizan NMB)
   • D)Piperazin (GABA agonist)
   • E)Praziquantel (Ca++ permeabilitesi)
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: A) Mebendazol (β-tubulin polimerizasyon inhibitörü)

   Antihelmintik (parazit antiparazit) ilaçlar etki mekanizmalarına göre: (1) BENZİMİDAZOLLER — MEBENDAZOL, ALBENDAZOL, tiabendazol, fenbendazol; β-TUBULIN POLİMERİZASYONUNU İNHİBE EDER (mikrotübül sentezi engellenir); parazitin glukoz absorpsiyonunu bozar (mikrotübül-bağımlı transport); enerji üretimi durur, parazit ölür. ETKİLİ OLDUKLARI: NEMATODLAR (yuvarlak solucanlar — Enterobius vermicularis/pinworm, Ascaris lumbricoides, Trichuris trichiura, kancalı kurt — Ancylostoma/Necator, Strongyloides), bazı SESTODLAR (tenya — H. nana, Taenia, neurocysticercosis: ALBENDAZOL klasik), HİDATİK KİST (Echinococcus — albendazol preop/postop). Mebendazol = ascaris/pinworm/trichuris en sık kullanılan; albendazol = neurocysticercosis + hidatik kist + geniş spektrum. Yan etki: GİS (bulantı), hepatotoksisite (uzun süreli albendazol), nadir kemik iliği baskılanması, gebelikte kontrendike (teratojen). (2) PRAZİKUANTEL (Biltricide) — Ca++ permeabilitesini artırır → trematodlarda (şistozomyaz — Schistosoma mansoni/japonicum/haematobium, paragonimiyaz/Paragonimus, klonorchiasis/Clonorchis, opisthorchiasis, fasiyoliyaz YETERSİZ — TRİKLABENDAZOL) ve sestodlarda (T. saginata, T. solium intestinal, H. nana, NEUROCYSTICERCOSIS — albendazol ile birlikte) tegumental Ca girişi → parazit kasılması, dejenerasyon, ölüm. (3) İVERMEKTİN (Stromectol) — glutamate-gated chloride channel + GABA aracılı klor permeabilite artar (nematod, artropodlarda) → flask paralizi; onkoserkiyoz (Onchocerca volvulus — river blindness), strongiloidiyaz, skabies, lenfatik filariaz, askariaz, pediküloz; insanda glutamate-gated kanalı periferde olmadığı + kan-beyin bariyeri (P-glikoprotein) ile güvenlik yüksek. (4) PİRANTEL PAMOAT — depolarizan nöromusküler blok + asetilkolin agonisti; nematod tonik felç (askaris, pinworm, kancalı kurt). (5) PİPERAZİN — GABA agonisti (askaris); günümüzde nadiren. (6) NİKLOSAMİD (Niclocide) — sestodlarda mitokondriyal oksidatif fosforilasyonu inhibe eder (uncoupling); intestinal sestodlar (T. saginata, T. solium, H. nana, D. latum). (7) DİETİLKARBAMAZİN (DEC) — filariaz (W. bancrofti, B. malayi, loa loa). (8) SURAMİN — Trypanosoma (Afrika tripanosomiyazi). (9) MELARSOPROL, EFLORNİTİN — Afrika tripanosomiyazi SSS. (10) PENTAMİDİN, MELARSOPROL — leishmaniasis ve T. brucei. (11) ARTEMISİNİN/artesunate — sıtma (Plasmodium). MİKROTÜBÜL SENTEZ İNHİBİTÖRÜ = MEBENDAZOL (benzimidazol grubu).

8. Soru 8Orta

   Aşağıdaki reseptörlerden hangisinin uyarılması hücre içi cAMP düzeyini artırır; renal ve mezenterik damarlarda vazodilatasyona neden olarak idrar çıkışını artırır?

   • A)Dopamin D1 reseptörü
   • B)Dopamin D2 reseptörü
   • C)α1 adrenerjik reseptör
   • D)α2 adrenerjik reseptör
   • E)Muskarinik M3 reseptörü
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: A) Dopamin D1 reseptörü

   Dopamin D1 reseptörü Gs proteinine bağlıdır; uyarılması adenilat siklaz aktivasyonu ile cAMP artışına yol açar. D1 reseptörlerinin selektif uyarımı renal, mezenterik, koroner ve serebral damarlarda vazodilatasyon yaparak organ kan akımını ve glomerüler filtrasyon hızını artırır; sonuçta natriürez ve diürez gözlenir. Düşük doz dopamin (1-3 mcg/kg/dk) baskın olarak D1 reseptörlerini uyarır ('renal doz dopamin' kavramı); artan dozlarda β1 ve sonra α1 etkileri devreye girer. Selektif D1 agonisti olan fenoldopam hipertansif acillerde renal fonksiyonu koruma avantajı ile kullanılır. D2 reseptörü Gi'ye bağlı (cAMP düşüşü, prolaktin baskılanması); α1 reseptörü Gq aracılı vazokonstrüksiyon; α2 reseptörü Gi aracılı sempatik çıkış baskılanması; M3 reseptörü Gq aracılı düz kas kasılması ve sekresyon yapar.

9. Soru 9Orta

   Aşağıdaki antifungal ilaçlardan hangisi SADECE TOPİKAL (lokal) yolla uygulanır?

   • A)Flukonazol
   • B)Nistatin
   • C)Vorikonazol
   • D)Amfoterisin B
   • E)Kaspofungin
   Cevabı ve açıklamayı göster

   Doğru cevap: B) Nistatin

   ANTİFUNGAL İLAÇLAR — uygulama yoluna göre: (1) SADECE TOPİKAL: NİSTATİN (poliene; oral mukoza/gastrointestinal kandidozis 'oral suspansiyon', cilt/vajinal — sistemik kullanılmaz, oral alımda da emilim yoktur). NATAMİSİN (göz damlası — fungal keratit). KLOTRİMAZOL, MİKONAZOL (deri/vajinal). TERBİNAFİN (oral form da var ama topikal sık). (2) SİSTEMİK + TOPİKAL: KETOKONAZOL (topikal sık, oral hepatotoksisite + adrenal supresyon nedeniyle azaldı). FLUKONAZOL (oral/IV — kandida, kriptokok menenjit). İTRAKONAZOL (oral — endemik mikoz, onikomikoz). (3) SADECE SİSTEMİK: AMFOTERİSİN B (IV — ciddi sistemik fungal enfeksiyon, lipozomal form böbrek toksisitesi düşük), ECHİNOCANDİNLER (kaspofungin, mikafungin, anidulafungin — IV; β-1,3-glukan sentezi inhibisyonu, kandida + invaziv aspergillosis), VORİKONAZOL (oral/IV — invaziv aspergillosis 1. tercih). FLUSİTOZİN (5-FC; oral, kombinasyon — kriptokok menenjit). MEKANİZMALAR: AZOLLER (-konazol) — ergosterol sentez (lanosterol → ergosterol; CYP51 lanosterol demetilaz). POLİENLER (amfoterisin, nistatin) — ergosterole bağlanır, membran porları. EHİNOKANDİNLER — β-glukan sentezi. ALLİLAMİNLER (terbinafin) — squalen epoksidaz. FLUSİTOZİN — DNA/RNA sentezi.

10. Soru 10Orta

    Hızlı entübasyon amacıyla süksinilkolin verilen bir hastada belirgin sinüs bradikardisi gelişiyor. Süksinilkolinin sinoatriyal düğümdeki muskarinik M2 reseptörler üzerinden oluşturduğu bu bradikardiyi AYNI reseptör üzerinden geri çevirmek için kullanılması gereken ilaç hangisidir?

    • A)Esmolol
    • B)Adrenalin
    • C)Adenozin
    • D)Diltiazem
    • E)Atropin
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: E) Atropin

    Süksinilkolin yapısal olarak iki asetilkolin molekülünün birleşmesinden oluşan depolarizan nöromusküler blokördür. Nikotinik N-M reseptörlerin yanında muskarinik reseptörleri de stimüle eder; sinoatriyal düğümde M2 reseptör aktivasyonuyla bradikardi (özellikle çocuklarda ve tekrarlayan dozlarda belirgin), AV blok ve nadiren asistoli yapabilir. Bu muskarinik kaynaklı bradikardi atropin (selektif olmayan muskarinik antagonist) ile aynı reseptör üzerinden bloke edilerek hızla geri çevrilir; bu nedenle pediatrik anestezide süksinilkolinden önce profilaktik atropin önerilir. Esmolol kardiyoselektif β1 bloker; aksine bradikardiyi derinleştirebilir. Adrenalin β1 üzerinden kalp hızını artırır ancak farklı reseptör. Adenozin AV blok yapar (bradikardiyi kötüleştirir). Diltiazem nondihidropiridin Ca kanal blokeri, AV iletimi yavaşlatır.

11. Soru 11Orta

    Konvulsif status epileptikus tedavisinde kullanılabilen bir ilaç DEĞİLDİR?

    • A)Lorazepam
    • B)Diazepam
    • C)Karbamazepin
    • D)Fenitoin/fosfenitoin
    • E)Levetirasetam
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: C) Karbamazepin

    STATUS EPİLEPTİKUS (SE) — sürekli >5 dk konvulzif aktivite veya tekrarlayan nöbetler arasında bilinç toparlanması yok. Tedavi BASAMAKLI: BASAMAK 0 (0-5 dk): destek tedavi, ABC, IV access, glukoz/tiamin (alkol/wernicke). BASAMAK 1 (5-20 dk) — BENZODİAZEPİN (1. tercih): LORAZEPAM 0.1 mg/kg IV (en etkin), DİAZEPAM 0.15 mg/kg IV (rektal/IV), MİDAZOLAM 0.2 mg/kg IM (IV yolu yoksa, prehospital ideal). BASAMAK 2 (20-40 dk) — IV ANTIKONVULZAN: FENİTOİN/FOSFENİTOİN 20 mg/kg IV, VALPROAT 40 mg/kg IV, LEVETİRASETAM 60 mg/kg IV (yeni guideline'da eş tercih). BASAMAK 3 (40-60 dk) — REFRAKTER SE: midazolam infüzyon, propofol infüzyon, ketamin, pentobarbital koma; entübasyon + EEG monitörizasyon. BASAMAK 4 — süper refrakter (>24 saat anestezikle). KARBAMAZEPİN — kronik (parsiyel + tonik-klonik nöbet) tedavi içindir, IV formu YOKTUR (kullanılmaz akut SE'de). Yan etki: SIADH, agranülositoz, Stevens-Johnson (HLA-B*1502), hepatotoksisite, otoindüksiyon. ETHOSUKSİMİD: sadece absans nöbet (tonik-klonik için kullanılmaz). LAMOTRİJİN: titre edilmesi gereken oral, akut SE'de uygun değil. Yeni: KETAMIN — refrakter SE'de etkin (NMDA antagonist).

12. Soru 12Orta

    Aşağıdaki ilaç-toksisite eşleştirmelerinden hangisi DOĞRUDUR?

    • A)Amiodaron — Pulmoner fibrozis
    • B)Bleomisin — Renal yetmezlik
    • C)Vankomisin — Optik nörit
    • D)İzoniazid — Pulmoner fibrozis
    • E)Etambutol — Periferik nöropati
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: A) Amiodaron — Pulmoner fibrozis

    Klasik ilaç-toksisite eşleşmeleri: (1) AMİODARON — pulmoner fibrozis, hipo/hipertiroidi, korneal mikrodepoları, mavi-gri cilt diskolorasyonu, hepatotoksisite, QT uzaması; (2) DİGOKSİN — sarı-yeşil renkli görme (xanthopsia), bulantı, aritmi (PVC, VT); (3) İZONİAZİD — periferik nöropati (B6 eksikliği), hepatotoksisite; (4) RİFAMPİSİN — turuncu-kırmızı sıvılar (idrar, ter, gözyaşı), CYP indüksiyonu, hepatotoksisite; (5) STREPTOMİSİN — ototoksisite (vestibüler), nefrotoksisite; (6) ETAMBUTOL — optik nörit, kırmızı-yeşil renk körlüğü; (7) METOTREKSAT — hepatotoksisite, mukozit, miyelosüpresyon, intersisyel pnömoni; (8) BLEOMİSİN — pulmoner fibrozis, ciltte hiperpigmentasyon; (9) SİSPLATİN — ototoksisite, nefrotoksisite, periferik nöropati; (10) VİNKRİSTİN — periferik nöropati. Bu nedenle 'AMİODARON — pulmoner fibrozis' DOĞRU eşleşmedir.

13. Soru 13Zor

    Şelatör ajanların kullanımı ile ilgili olarak; özellikle KRONİK organik civa veya arsenik zehirlenmesinde santral sinir sistemine redistribüsyon yaparak nörotoksisiteyi şiddetlendirme riski nedeniyle KONTRENDİKE olan ajan hangisidir?

    • A)EDTA
    • B)Suksimer (DMSA)
    • C)Dimerkaprol (BAL)
    • D)Unitiol (DMPS)
    • E)Penisilamin
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: C) Dimerkaprol (BAL)

    Ağır metal şelatörlerinin etkinliği ve güvenliği maruz kalınan metal, akut/kronik tablo, hastanın klinik durumuna göre farklılık gösterir: (1) Dimerkaprol (BAL — British Anti-Lewisite) IM yağda çözünür; akut anorganik arsenik, civa, altın, kurşun (kurşun ensefalopatisinde EDTA ile birlikte) zehirlenmesinde kullanılır. ANCAK lipofilik olduğu için kronik organik civa zehirlenmesinde metalin SSS'ye redistribüsyonunu artırır ve nörotoksisiteyi kötüleştirir; bu nedenle organik civa zehirlenmesinde KONTRENDİKEDİR. Ayrıca demir, kadmiyum, selenyum zehirlenmesinde de kontrendike. (2) Suksimer (DMSA) oral, hidrofilik; SSS'ye redistribüsyon yapmaz; pediatrik kurşun zehirlenmesinde tercihtir, organik civa zehirlenmesinde de kullanılabilir. (3) Unitiol (DMPS) hidrofiliktir, civa-arsenik için Avrupa'da kullanılır. (4) EDTA (CaNa2EDTA) kurşun şelatasyonu. (5) Penisilamin Wilson hastalığı (bakır), kronik kurşun zehirlenmesi.

14. Soru 14Zor

    Kronik ağrı tedavisinde kullanılan opioidlere zamanla yanıtın azalması ve aynı analjezik etki için giderek daha yüksek doz gerekmesi durumunu açıklayan moleküler mekanizmalardan biri aşağıdakilerden hangisidir?

    • A)Mu opioid reseptörünün desensitizasyonu ve internalizasyonu
    • B)Mu reseptör sayısının ve afinitesinin belirgin artması
    • C)Opioidin renal atılımının zamanla yavaşlaması
    • D)Karaciğerde opioid metabolizmasının tamamen durması
    • E)Opioidin kan-beyin bariyerini geçişinin azalması
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: A) Mu opioid reseptörünün desensitizasyonu ve internalizasyonu

    Opioid toleransı, tekrarlı kullanımla aynı etki için giderek artan doz gerektiren bir adaptasyon durumudur ve hücresel düzeyde reseptör desensitizasyonu ile açıklanır. Opioidler mu reseptörüne bağlanınca bu reseptör beta-arrestin aracılığıyla fosforile olur, hücre içine alınır (internalizasyon) ve sinyal iletisi azalır; ayrıca adenilil siklaz yolunda kompansatuvar yukarı düzenlenme (cAMP süperaktivasyonu) gelişir. Bu uyumsal değişiklikler etkinin azalmasına ve ani ilaç kesiminde yoksunluk belirtilerine zemin hazırlar. Tolerans analjezi, öfori ve solunum depresyonuna gelişirken miyozis ve kabızlığa belirgin tolerans gelişmez. Reseptör sayısının artması, ilacın atılımının yavaşlaması ya da ilaca afinitenin artması toleransı açıklamaz; bunlar etkiyi azaltmaz aksine artırırdı. Bu nedenle doğru yanıt mu reseptörünün desensitizasyonu ve internalizasyonudur. Katzung opioid toleransını bu mekanizmaya bağlar.

15. Soru 15Zor

    Antiepileptik ilaçlardan 'fenitoin' farmakokinetik özellikleri nelerdir?

    • A)Dozdan bağımsız lineer kinetik ve kısa yarı ömürle düşük yan etki
    • B)Non-lineer Michaelis-Menten kinetiği ve karaciğerde güçlü CYP indüksiyonu
    • C)Terapötik aralığı geniş olduğundan rutin serum düzeyi takibi gerekmemesi
    • D)Değişmeden böbrekten atılması, karaciğer metabolizmasının ihmal edilebilir olması
    • E)Oral biyoyararlanımı olmadığından yalnızca intravenöz yolla verilebilmesi
    Cevabı ve açıklamayı göster

    Doğru cevap: B) Non-lineer Michaelis-Menten kinetiği ve karaciğerde güçlü CYP indüksiyonu

    FENİTOİN — Na+ kanal blokeri (Class IB antiaritmik benzeri ama epilepsi kullanımı); voltage-gated Na+ kanal inaktif duruma daha güçlü bağlanır → use-dependent block (yüksek aktivasyon → daha çok bloke). ENDIKASYON: fokal + generalize tonik-klonik nöbetler + status epileptikus 2. seçim (fosfenitoin IV — daha güvenli, intra-arteriyel/extravasatasyon nekrozu fenitoindan az). MİCHAELIS-MENTEN (NON-LİNEER) KİNETİK — düşük dozda 1. order (lineer); yüksek dozda enzim doygunluk → küçük doz artışı plazma seviyesinin masif artışı; doz değişimi sırasında dikkatli (toksisite — nistagmus + ataksi + dizartri + sedasyon + koma + kardiyovasküler kollap IV hızlı). YAN ETKİ KRONIK: GINGIVAL HİPERPLAZİ (~%50 — diş hijyen + folik asit yardım), HİRSUTİZM (yüz tüy artışı; özellikle kadın), KABA YÜZ ÖZELLIKLERI (uzun süre kullanım), MEGALOBLASTIK ANEMI (folat antagonist), OSTEOMALAZI/OSTEOPOROZ (vit D metabolizma), PERİFERAL NÖROPATİ, NİSTAGMUS, ATAKSİ (toksisite), CYP INDÜKLER (warfarin + OK + diğer antikonvülzan + steroid + statin etkileşim), DRESS sendromu (drug reaction with eosinophilia + systemic symptoms — döküntü + ateş + LAP + KCH + AKI; HLA-B*1502 Asyalı — Stevens-Johnson + TEN; tarama önerisi). FETAL HİDANTOİN sendromu — gebelikte teratojen (NTD + yarık dudak/damak + kraniofasiyal anomali + IUGR + parmak hipoplazi); folat suplementasyonu ÖNCESİ 4 mg gebe öncesi başla. ALTERNATİF DAHA İYİ ANTİEPİLEPTİK: LEVETIRASETAM (Keppra; az etkileşim + iyi tolere; davranış değişikliği — irritabilite + depresyon + öfke; KBY doz ayar); LAKOSAMİD; LAMOTRIJİN (yavaş titrasyon — Stevens-Johnson + TEN); BRİVARASETAM. STATUS EPİLEPTİKUS rejim: 1. lorazepam IV (alternatif diazepam IV/midazolam IM); 2. fosfenitoin/levetirasetam/valproat IV; 3. propofol/midazolam infüzyon koma; refrakter — fenobarbital/ketamin.